ترنّم

علل بد خطي دانش آموزان

مقدمه
کتاب هاي درسي قبل از صنعت چاپ و دوران چاپ سنگي با خط نستعليق نوشته مي شد . با توجه به اينکه داشتن خط خوش آرزوي هر فرد تحصيل کرده بود . خوش خطي هم امري رايج و همه پسند بود.
اما با کمال تأسف به علت استفاده از خط نسخ ماشيني بد خطي در کودکان ريشه مي دواندو به امري معمول بدل مي شود . تا اينکه مسؤلان امر به فکر چاره جويي افتادند و با برگزاري همايش ها و کارشناسي هاي متعدد به اين نتيجه رسيدند که بايد کتاب هاي فارسي و خط دانش آموزان عوض شود و خط شبه نستعليق جايگزين خط چاپي شود و اين مهم از اول دبستان آغاز شد و همچنان ادامه دارد و جاي بسي مسرت و شادي است که دانش آموزان کلاس اولي بسيار زيباتر از گذشته مي نويسند و معلمان ما به آن افتخار مي کنند . طبق بررسي هاي به عمل آمده توسط روانشناسان اولين خطوطي که کودک روي صفحه ي سفيد ايجاد مي کند خطوط منحني است و فقط کودکاني که از روان نا آرامي برخوردارند خط هاي شکسته و زاويه دار مي کشند . پس خط نستعليق با ساختار طبيعي روح انسان سازگاري دارد .متخصصان امر راهنمايي و رانندگي نيز مي گويند رانندگي در جاده هاي پر پيچ و خم به مراتب کمتر از جاده هاي مستقيم رانندگان را دچار خستگي وخواب آلودگي مي کند. آموزش خوشنويسي در مقاطع مختلف تحصيلي به ويژه در دوره ي ابتدايي از اهميت ويژه اي برخودار است ، چرا که نيازهاي روزانه افراد نوشتن به صورت « خوانا » و زيباست که بايد آموزش آن به صورت جدي و صحيح مورد نظر و توجه معلمان ، به خصوص آموزگاران دوره ي دبستان قرار گيرد .
بيشتر کتاب ها ، روزنامه ها و نوشته هاي فارسي با « خط نسخ » نگارش مي يابد؛ اما همه ي ما معمولاً هنگام نوشتن به جاي خط نسخ از خط ديگري به نام « خط نستعليق » ( خط تحريري ) استفاده مي کنيم . بيشتر متون ادبي نيز با اين نوع خط نگاشته شده است . بنابراين دانش آموز بايد با نوشتن و خواندن اين خط نيز آشنا شوند .
خط نستعليق با خط نسخ تفاوت دارد به ويژه اين که برخي از حروف در اين خط با شکلي متفاوت با خط نسخ نوشته مي شود و در هنگام اتصال حروف به يکديگر بين اين دو نوع خط تفاوت هايي ديده مي شود . خط تحريري از خط نسخ زيباتر است و در صورتي که دانش آموزان به نوشتن اين خط عادت کنند ، راحت تر مي نويسد و « سرعت نوشتن » آنان نيز نسبت به خط نسخ بيشتر خواهد بود .

عوامل فيزيکي مؤثر بر خوش خطي :
1- توجه به خط زمينه:
چنانچه آموزگاران عزيز پيش از شروع آموزش براي نوشتن،فراگيران را به خوبي با خط زمينه آشنا سازند، در بهبود خط آنان تأثير گذار خواهد بود.
2- صحيح گرفتن قلم :
 يکي از مسائل عمده
،که در جامعه ما باعث بد خطي افراد شده است ، نادرست گرفتن قلم مي باشد .
قلم بايد بين انگشتان به صورت آزاد و راحت قرار گيرد و انگشتان نبايد هيچ فشاري بر آن وارد کنند . فشار بيش از حد علاوه بر آن که به زيبايي خط لطمه مي زند ، باعث خستگي زود رس دانش آموز شده ، او را از ادامه ي نوشتن باز مي دارد . بهترين روشي که براي گرفتن قلم پيشنهاد مي شود اين است که قلم بين انگشتان شصت و نشانه قرار گيرد و تکيه ي آن بر انگشت ميانه باشد . در اين حالت ، انگشت شصت و نشانه نبايد خميدگي زيادي پيدا کنند و قلم بايد در امتداد انگشت نشانه قرار گيرد.
- درست نشستن در هنگام نوشتن :
دانش آموزان دوره ي ابتدايي در مرحله رشد قرار دارند و اگر هنگام نوشتن کمر و گردن خود را زياد خم کنند ، ستون فقرات آنان از حالت طبيعي خارج مي شود و در آينده سلامتشان به خطر خواهد افتاد . خميدگي زياد ستون فقرات سبب بروز خستگي جسمي و ملال روحي نيز مي شود و دانش آموز را از ادامه ي کار باز مي دارد . بنابراين بايد به دانش آموزان يادآوري شود که هنگام نوشتن ( در پشت ميز يا روي زمين ) کمر و گردن خود را مستقيم نگه دارند و از خميدگي بيش از اندازه ي ستون فقرات بپرهيزند .
4- فاصله ي چشم از کاغذ و روش قرار دادن کاغذ :
هنگام نوشتن  چشم بايد حدود سي سانتي متر با کاغذ فاصله داشته باشد . رعايت نکردن اين فاصله سبب خستگي چشم شده ، در مدت طولاني به قوه ي بينايي دانش آموزان آسيب مي رساند . ضمناً خستگي چشم نيز مانند خستگي دست ، کمر و گردن ، دانش آموز را از ادامه ي نوشتن باز مي دارد .
يکي ديگر از مواردي که معلم دبستان بايد در شروع نوشتن به دانش آموزان خود بياموزد اين است که هنگام نوشتن، کاغذ را در مقابل خود به صورت « کج » قرار ندهند . کاغذ و خط زمينه اي که روي آن نوشته مي شود بايد کاملاً در مقابل چشم به حالت افقي قرار گيرد . البته براي اينکه چشم بر نوشته مسلط باشد مي توان کاغذ را کمي به سمت راست کشيد ، ولي لازم است که حالت افقي آن همچنان حفظ شود . بديهي است اين امر نيز در زيباتر شدن خط دانش آموزان و جلوگيري از کج نويسي مؤثر خواهد بود .
5- ميزان نور در هنگام نوشتن :
کم يا زياد بودن نور در هنگام نوشتن باعث خستگي چشم و صدمه ديدن قوه بينايي مي شود . متعادلترين مقدار نور ، نور طبيعي روز است که از پنجره سمت چپ به داخل اتاق و به محل نوشتن مي تابد . نور مستقيم آفتاب به دليل شدت زياد و نور هنگام طلوع و غروب آفتاب به دليل ضعيف بودن ، براي نوشتن مناسب نيستند .
کمبود نور را مي توان با استفاده از لامپ هاي مناسب به حد تعادل رساند ، ولي در همه حال ، جهت تابش نور بر کاغذ بايد از سمت چپ باشد . استفاده از ابزار مرغوب و مناسب
لوازم التحرير مرغوب و مناسب اعم از کاغذ مناسب ، مداد و ميز و صندلي مناسب و استاندارد نيز نقش به سزايي در خوش خطي دانش آموزان دارد
عوامل رواني تأثير گذار در خوش خطي:
1- تشويق معلم و ساير واکنش هاي به جا و مناسب او :
تشويق معلم و ساير واکنش هاي به جا و مناسب او مي تواند در کيفيت خط فراگيران بسيار تأثير گذار باشد . در صورتي که معلم بسيار بيشتر از توانايي فراگير از او بخواهد باعث دلسرد شدن وي و اگر بيش از حد تشويق و تأييد نمايد سبب زياده طلبي فراگير خواهد شد .
2- تشويق و نظارت صحيح اولياء :
آگاهي اوليا از نحوه ي صحيح نوشتن واژه ها و هدايت و نظارت صحيح آنها بسيار در بهبود کيفيت نوشتن فراگيران اثر گذار خواهد بود . وقتي کودک در منزل صفحه اي مي نويسد بدون آنکه کسي او را به شکلي صحيح هدايت و يا تشويق نمايد مسلماً دچار اشکال مي شود .
3- آمادگي روحي و جسمي کودک در وقت نوشتن
کودک بايد از نظر جسمي و روحي آمادگي لازم را داشته باشد. دچار بيماري و يا ضعف عضلات نباشد بديهي است کودکاني که سوء تغذيه و مشکلات روحي ، جسمي خاص دارند نمي توانند با کيفيت لازم بنويسند.
علل بد خطي در دانش آموزان :
1- بد گرفتن مداد:
 علاوه بر توجه به بند 2 در صفحه ي 2 ،لازم به ذکر است که دانش آموزان بايد حتماً مداد را طوري در دست بگيرند که حتماً انگشتان آنها روي بخش رنگي مداد باشد نه روي قسمت تراشيده و مخروطي شکل آن تا کاملاً به نوک مداد و صفحه ي دفتر و آنچه مي نويسند تسلط کافي داشته باشند .
2- عدم رشد کافي عضلات ظريف انگشتان:
الف) براي تقويت عظلات ظريف دست ها نيمه اي از يک ورق روزنامه به فراگير مي دهيم و از او مي خواهيم روزنامه را با دستي بگيرد که با آن مي نويسد روزنامه را بگيرد و بالا ببرد ( يک دستي ) در هوا بدون کمک از دوار يا بدن و يا هر شي ء ديگري روزنامه را با کمک انگشتان همان دست مچاله نمايد .
لازم به ذکر است که اين بازي را مي توان در کلاس به صورت مسابقه انجام داد.
ب) خمير بازي : به شرطي که براي نرم کردن و يا شکل دادن به خمير فقط از انگشتان و دست ها استفاده نمايد از کف دست ها استفاده نشود .
ج ) مسابقه ي باز و بسته کردن دکمه ها : مي توان از روپوش خود بچه ها استفاده کرد و يا از چند پيراهن مردانه استفاده کنيم و مسابقه برگزار نمائيم .
د ) پوشيدن و درآوردن جوراب ها به صورت مسابقه در کلاس .
هـ ) باز و بسته کردن بند کفش ها
3- عدم هماهنگي لازم بين چشم و دست ها :
فعاليت هايي مثل سوزن نخ کردن ، بازي با توپ پينگ پنگ و راکت ، پرتاب توپ درون سبد ، پرتاب دارت به هدف ،رنگ آميزي اشکال ساده بدون بيرون زدن از خطوط ، مي تواند تاحد زيادي بين چشم و دست هماهنگي ايجاد شود.
- ضعف ادراکي بينايي :
  مطابق شکل روبرو نوارهاي کاغذي تهيه شود . روي هر کاغذ با ماژيکي که نوک آن پهن باشد خط هاي مستقيم به اندازه هاي کوتاه و بلند رسم مي کنيم و از فراگيران مي خواهيم که خطوط را قيچي نمايند.
 براي مرحله بعدي همين خطوط را رسم مي کنيم ولي نازک تر تا جايي که خطوط را با خود خودکار ترسيم مي کنيم تا دانش آموزان آن را با دقت بيشتري قيچي نمايند .
مرحله بعد خطوط را باز هم پهن کشيده ولي از خطوطي که انحنا دارند يا داراي شکستگي مي باشند استفاده مي کنيم مانند شکل روبرو .
و براي مرحله بعدي همين خطوط رسم مي شود ولي نازک تر تا جايي که با خودکار کشيده شوند و بچه ها با دقت و حساسيت بيشتري آن را قيچي نمايند.
مرحله ي بعدي روي مقواهاي 10 در 10 اشکال از ساده به مشکل کشيده مي شوند و از کودک مي خواهيم که از روي خطوط آنها را قيچي کنند .
اين تمرين ها مي تواند به صورت بازي انجام شود امّا مؤکداً به مسابقه گذاشته نشود زيرا دانش آموزاني که اختلال در ادراک بينايي دارند به دليل عقب افتادن از مسابقه دچار مشکل خواهند شد .
5- کثرت تکاليف نوشتني:
توصيه مي شود معلمين گرامي از دادن تکاليف زياد و بي هدف که دانش آموزان را خسته مي کند و باعث تند نوشتن و بد خطي و بي انگيزگي آنان در نوشتن مي شود اجتناب نمايند تا فراگيران بتوانند با علاقه و توجه کافي به نوشتن تکاليف خود همراه با پرداختن به جزئيات واتمام آن در ظرف زماني استاندارد موفق شوند .
6- برخورد نامناسب معلم :
برخور نامناسب معلم پس از مشاهده ي تکاليف مي تواند اثر فوق العاده اي در روند کار فراگير داشته باشد . به اين معني که هر گاه دانش آموز را وادار نمائيم که نوشته هاي نا مرتب خود را پاک کند و کار نوشتن را از سر بگيرد از يک سو باعث شده ايم که انرژي کودک را به مقدار زيادي هدر برود و از سوي ديگر کودک فرصت کافي ندارد تا دوباره آن تکليف را در فرصت باقي مانده با نظم و دقت بنويسد ،علاوه بر اين وقتي کودک در ادامه ي کار دوباره با راهنمايي آموزگار تلاش در نوشتن صحيح مي نمايد، خود مي تواند با مقايسه کردن با نوشته هاي قبلي خود به قضاوت نشسته و در صورت پيشرفت، به انگيزه ي دروني برسد.
7- عدم توجه و نظارت درست خانواده ها:
برخي از دانش آموزان زمان انجام تکاليف در منزل به دليل عدم آگاهي لازم از نحوه ي نوشتن صحيح حروف دچار مشکل مي شوند و بعضاً نيز خانواده ها به علت ابراز محبت بي مورد و به قول خودشان "راحت نمودن کار بچه" آموزش هاي نادرست به کودک مي دهند و نحوه ي حرکت و چرخش دست کودک را در حين نوشتن هريک از شکل هاي دوره ي دست ورزي (4 هفته ي اول) تغيير مي دهند. بدين ترتيب کودک از روش درست نوشتن آن دور مي شوند.
گاهي موارد هم کودک از ابتدا تا انتهاي کار را در منزل انجام مي دهد و چه بسا نيز همه را اشتباه انجام داده است اما اوليا اصلاًمتوجه اين اشکال نشده اند و کودک نيز بر اين باور بوده که کار خود را درست انجام داده است.
8- آموزش نادرست معلمين:
متأسفانه برخي از آموزگاران گرامي از آگاهي کافي نسبت به حداقل اصول صحيح خط نستعليق ويا حتي خط کتاب برخوردار نيستند ( معلم بسيار بد خط است) بديهي است که اينگونه معلمين نمي توانند در کيفيت بخشي به خط دانش آموزان خود به نحو مطلوب اثرگذار باشند.
9- تراکم زياد دانش آموزان در کلاس:
تراکم زياد دانش آموزان در کلاس از دو جهت بر کاهش کيفيت خط فراگيران اثر مي گذارد:
الف) معلم فرصت کافي جهت رسيدگي به فراگيران و رفع نقائص رسم الخطي آنان را ندارد و اجباراً به انجام ساير کارها مي پردازد.
ب) فراگيران به صورت سه نفري يا بيشتر در ميز و نيمکت ها مي نشينند . پس به لحاظ نبودن جاي کافي ، بسياري از شرايط مناسب جهت نوشتن فراهم نمي گردد.
10- عدم برقراري ارتباط عاطفي مناسب بين معلم و آموزگار:
همه ي آموزگاران به درستي بر اين مهم واقفند که در صورت برقراري ارتباط عاطفي عميق بين دانش آموز و معلم ،بسياري از گره هاي آموزشي برطرف مي گردد.لذا اين مهم مي تواند در خط دانش آموز نيز بسيار زياد اثربخش باشد.
11- سرعت نوشتن کودک:
هنگامي که دانش آموز با سرعت بالا مي نويسد صرفاً جهت رفع اين معضل از دانش اموز مي خواهيم يک کلمه را مشکي و يک کلمه را قرمز بنويسد.لازم به ذکر است که گاهي اوقات سرعت کودک در نوشتن تکاليف، به دليل کثرت تکاليف است که در اين صورت آموزگاران عزيز بايد به اين مسئله توجه کافي داشته باشند.
 فشار بيش از حد دست بر مداد و در نهايت بر سطح کاغذ: -12
الف ) استفاده از اتود در منزل براي نوشتن مشق
    ب) نقاشي و يا نوشتن تکاليف روي يک برگ کاغذ بدون زيردستي . روي موکت .

+ نوشته شده در  شنبه 23 آذر1387ساعت   توسط نرگس  |